Tarihi Çorum Çeşmeleri

1- ABAZA ÇEŞMESİ :  Çorum Merkez, Yavruturna Mahallesi, Çanlı sokakta 19 nolu evin duvarına bitişik durumdadır. Geç Osmanlı dönemine tarihlenen çeşme Kültür Bakanlığı, Gayr-ı Menkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 14.4.1979 gün ve A-1621 sayılı kararı ile tescil edilmiştir.

Çeşme inşasında oluk kısmı ve taşıyıcı elemanlar iri blok taşlardan, üst kısmı ise tuğladan yapılmıştır. Oluk kısmı üzerinde dikdörtgen şeklinde tek blok taştan ayna taşı, ayna taşının iki yanında dikey durumda iki taş blok mevcuttur. Taş bloklar üzerinde yükselen kemerli kısım tuğla örgülüdür.

Sonradan bu kısım sıvanarak badana edilmiştir. Kemerli nişin içinde bir kısım tahrip olmuş elips şeklinde bantla çevrelenmiş 1335 tarihi yazılıdır. 

2-ÇORBACI ÇEŞMESİ: Çorum merkez, Yeniyol mahallesi, Eski Mecitözü caddesi, no:63’ün bitiştiğindedir.

Geç Osmanlı dönemine ait çeşme Bakanlığımız Taşınmaz Kültür ve Tabiat varlıkları yüksek kurulunun 08.03.1984 gün ve 179 sayılı kararı ile tescil edilmiştir.

Çeşmede yapı malzemesi olarak kesme taş ve tuğla kullanılmıştır. Çeşmenin taşıyıcı elemanlarını meydana getiren alt kısmı kesme blok taş üst kısmı tuğla örgülü olup, üzeri kireç sıvalıdır. Oluk kısmı kırık olup sadece çeşmenin altında bulunan bulunan kısmı kalmıştır.

Ayna taşı dikey durumda konmuş  dikdörtgen şeklinde tek blok taştır. Ayna taşının sağ ve solunda dikey durumda konmuş ve altta büyük üstte küçük dört adet dikdörtgen taş blok bulunmaktadır. Çeşmenin üst kısmında kaş kemerli bir niş kısmı vardır.

Nişin içinde Arap harfleriyle yazılı üç sıra kitabe vardır.Araları cetvelli ve üstü oval bu kitabeden başka kemerin üstünde beyaz mermerden ikinci bir kitabe daha vardır.Bu kitabede 2 sıra yazı ve altta 83 rakamı görülmektedir.

Dikdörtgen şeklinde olan bu kitabe yazıların arası ve çevresi süslüdür.Çeşme bitişiğindeki evin yıkımı sırasında hasar görmüş,yıkılma durumuna gelmiş,sonradan tuğla ve harç ile kurtarılmıştır.Çatı kısmı yıkılmış,çatı sundurması tamamen ortadan kalkmıtır.

3-MARAZ HATÇA ÇEŞMESİ: Çorum Merkez,Yeniyol  mahallesi,Eskisaray 3. çıkmaz sokakta,19 nolu,dört katlı evin duvarına bitişik durumdadır.

Geç Osmanlı dönemine tarihlenen çeşme Bakanlığımız Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 08.12.1978 gün ve A-1456 sayılı kararı ile tescil edilmiştir.

Çeşmenin taşıyıcı elemanlarını meydana getiren kemerden alt kısmı kesme blok taş,kemerin bulunduğu üst kısmı tuğla örgülüdür.

Ayna taşı dikey durumda konmuş dikdörtgen bir taş blok olu,her iki yanındaki dikey dikdörtgen taş bloklarla birlikte oluk kısmının taş blokları üzerine oturtulmuştur.Oluk kısmı blok bir taşa oyulmak suretiyle yapılmıştır.

Taş blokların üst kısmı tuğla örgülü,horasan harçlı olup,bu bölümde kaş kemerli bir niş kısmı vardır.Niş ve tuğla örgülerin üzeri kireçle sıvanmıştır.Kemerin üst kısmında beyaz mermerden yapılmış,araları cetvelli 3 sıra yazılı kitabe mevcuttur.

Kitabede “ve sigahüm rabbehüm şerabenben tahura Eshab-ı hayrın ianesiyle inşa edilmiştir.”şeklinde bir yazı ve 1342 tarihi vardır.

Çeşme bugünkü görünümü ile taşıyıcı elemanlar olarak sağlam,ancak dış görünüm olarak iyi durmda değildir.Oluk kısmı çöplük haline getirilmiş olup,dıştan kaldırma gömülü durumdadır.

4-ABACI ÇEŞMESİ: Çorum merkez,Kale mahallesi Milönü caddesi,49 nolu evin duvarına bitişik durumdadır.
Osmanlı dönemine tarihlenen çeşme Bakanlığımız Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 12.01.1979 gün ve A-1496 sayılı kararı ile tescil edilmiştir.

Yapı malzemesi olarak kesme blok taş ve tuğla kullanılan çeşmenin taşıyıcı yapı elemanları kesme blok taştan yapılmış olup,üst kısmı tuğla örgülü ve harçlıdır.

Tek blok taşa oyulan oluk kısmının iki yanında dikdörtgen şeklinde iki taş bulunmaktadır.Ayna taşı dikey durumda konmuş dikdörtgen taş bloklar mevcuttur.Gerek ayna taşı gerekse yanlardaki taş bloklar oluk kısmının taş bloku üzerine oturtulmuştur.

Tuğla örgülü kısmında kaş kemerli bir niş kısmı bulunmaktadır.Sağ üst kısmında ise maşrapayı koymaya mahsus küçük bir niş kısmı vardır.Tuğla örgülü kısmın sıvası tamamen dökülmüş durumdadır.Üst kısmındaki ahşap çatı sundurması ise tahrip olmuş durumdadır.Kiremitleri mevcut değildir.Sundurma altında testere dişi şeklinde tuğla silme vardır.

5-DEDE ÇEŞMESİ: Çorum merkez, kala mahallesi, 3. Milönü sokakta yer almaktadır. Önünde bulunduğu ev yıkık olup, yapı enkazının bulunduğu boş alan durumundadır.

Geç Osmanlı dönemine tarihlenen çeşme Bakanlığımız, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 10.01.1979 gün ve A-1496 sayılı kararı ile tescil edilmiştir.

Çeşmenin taşıyıcı yapı elemanlarını meydana getiren alt kısmı kesme blok taşlardan yapılmıştır. Oluk kısım kesme tek blok taşa oyulmuş olup, iki yanındaki dikdörtgen şeklindeki kesme blok taşlarla birlikte zaman içerisinde toprak altında kalmış, yalnızca kenarları görünmektedir.

Ayna taşı üst üste iki taş bloktan meydana gelmiş olup, üzerinde korno ve havalandırma delikleri vardır. Ayna taşının her iki yanında dikey durumda dikdörtgen taş bloklar mevcuttur.

Çeşmenin taşıyıcı yapı elemanlarını meydana getiren taş blokların üzerinde olması gereken sivri kemerli, moloz taş ve tuğla örgülü kısım ise tamamen yıkılmış ve yok olmuş durumdadır.

Günümüzde büyük bölümü yıkık ve harap durumdaki çeşmenin yıkılan kısımlarının acilen aslına uygun olarak restore edilmesi, zamanla toprak altında kalan oluk kısmının açığa çıkarılması ve çeşme restore edildikten sonra şehrin terkos suyuna bağlanarak yapılmış amacına uygun olarak kullanılması gerekmektedir.

Kitabesi: “ve sigahum rabbehüm şeraben tahura”
  “Kara Müftü oğlu İbrahimle beraber hayratın çeşmesi”
  “Sene 1317”
 

6-PAŞA ÇEŞMESİ :  Çorum Merkez, Yavruturna Mahallesi, Yavruturna sokakta yer almakta olan çeşme daha iyi korunabilmesi ve ziyaretçilerin görebilmesi için 1983 yılında Çorum Müzesi bahçesine taşınmıştır.

Geç Osmanlı dönemine tarihlenen çeşme, Kültür Bakanlığı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar yüksek kurulunun 14.4.1979 gün ve A-1621 sayılı kararı ile tescil edilmiştir.   

Çeşmenin alt kısmı kesme blok taştan üst kısmı tuğladan yapılmıştır. Tek blok taş oyularak yapılan oluk kısmının iki yanında taş bloklar mevcut olup, bu iki blok arasında ayna taşı bulunmaktadır. Taş bloklar üzerinde yükselen üst kısım tuğla örgülüdür.

Günümüzde tuğla üzeri çimento ile sıvanmış durumdadır. Bu bölümde kemerli bir niş kısmı bulunmaktadır. Niş içinde mermerden yapılmış araları cetvelli 3 satır yazılı bir kitabe vardır. Bu kitabede “Bu kere Abdulhalim ve Ali Hasan Ağa ve Refikası Saffer hatun taraflarından müceddeten inşa edilmiştir.” Sene-i Rumiye 1335, Sene-i Kameriye 1337 yazılıdır. Ayrıca çeşmenin sağ üst köşesinde ikinci bir kitabe bulunmaktadır.

Bu kitabede “Bindokuzyüzdoksanüç’te Mehmet Paşa delaletiyle Süleyman Paşa zevcesi Rahime Hatun tarafından bina edilen iş bu çeşme müruru zamanla münhedim olup (…….)” şeklinde yazılı olup, diğer kısmı kırıktır.

Kitabelerden anlaşıldığına göre üstteki kırık kitabe inşa kitabesi, alttaki kitabe ise tamir kitabesi olmalıdır. Muhtemelen 1913’te yapılan çeşme yıkılma durumuna gelmiş, yerine 1335’te bu çeşme yapılmıştır.

İl merkezinde bulunan çeşmelerin en iyi korunanlarından olan ve günümüzde Çorum Müzesi bahçesinde yer alan çeşme, şehrin terkos suyuna bağlanmış durumda ve kullanılmaktadır.